Een Ex-certificaat is geen sticker op het einde

Bij Ex-instrumenten wordt certificatie soms gezien als de laatste stap: ontwerp klaar, datasheet klaar, typeplaatje klaar, en dan nog even “ATEX erop”.

Zo werkt het niet.

Het certificatieproces van een Ex-instrument begint veel eerder. Niet bij de markering, maar bij het ontwerpprincipe.

Wordt het instrument intrinsiek veilig uitgevoerd?
Komt het in een drukvast huis?
Is verhoogde veiligheid mogelijk?
Gaat het om stof, gas of beide?
Welke temperatuurklasse of maximale oppervlaktetemperatuur is werkelijk haalbaar?
Wordt het instrument toegepast in Zone 0, 1, 2, 20, 21 of 22?
Zijn kabelinvoer, elektronica, afdichting, behuizing en softwaregedrag onderdeel van dezelfde veiligheidsfilosofie?

Daar zit vaak de onderschatting.

Een transmitter, sensor, analyser of schakelaar lijkt misschien een klein onderdeel van de installatie. Maar voor certificatie is het een compleet technisch bewijstraject. De fabrikant moet aantonen dat het instrument voldoet aan de essentiële veiligheids- en gezondheidseisen van ATEX 2014/34/EU. In de internationale praktijk wordt daarbij vaak aangesloten op de IEC 60079-reeks en, buiten Europa, op IECEx-certificatie.

Voor de gebruiker is het certificaat ook geen vrijbrief.

De markering moet passen bij de zone.
De gasgroep of stofgroep moet passen bij de stof.
De temperatuurklasse moet passen bij de ontstekingstemperatuur.
De omgevingscondities moeten binnen het certificaat vallen.
De “special conditions for safe use” moeten worden gelezen.
De installatie moet overeenkomen met de voorwaarden uit de handleiding en IEC 60079-14.

Juist daar gaat het in de praktijk mis.

Een Ex i-instrument wordt veilig genoemd, maar de bijbehorende barrière, kabelparameters en entity-waarden zijn niet doorgerekend.
Een Ex d-behuizing wordt geopend zonder aandacht voor vlamspleten, boutkwaliteit of kabelwartel.
Een sensor wordt in een hogere omgevingstemperatuur geplaatst dan waarvoor hij is gecertificeerd.
Een stofomgeving wordt behandeld alsof het alleen om gas gaat.
Een instrument wordt vervangen door een “vergelijkbaar type”, zonder de certificaatvoorwaarden opnieuw te controleren.

Dan is het certificaat formeel aanwezig, maar de explosieveiligheid technisch niet geborgd.

De kern is eenvoudig: certificatie bewijst niet dat elk gebruik veilig is. Certificatie bewijst dat een specifiek product, binnen vastgelegde grenzen, volgens een vastgelegde beschermingswijze is beoordeeld.

Het echte vakwerk zit daarna in de koppeling tussen certificaat, installatie, gebruik, inspectie en onderhoud.

Een Ex-instrument is pas veilig wanneer het certificaat klopt, de toepassing klopt én de uitvoering in het veld klopt.

#ATEX #IECEx #Explosieveiligheid #ExInstrumenten #IEC60079 #IntrinsicSafety #Exd #Exi #ProcessSafety #IndustrialSafety

Bronnen

De Europese Commissie beschrijft ATEX 2014/34/EU als de richtlijn voor apparatuur en beveiligingssystemen bedoeld voor gebruik in potentieel explosieve atmosferen, inclusief essentiële veiligheids- en gezondheidseisen en conformiteitsbeoordelingsprocedures vóór markttoelating.

IECEx is het internationale certificatiesysteem voor normen rond apparatuur voor explosieve atmosferen en verwijst naar de IEC 60079-reeks als basis voor Ex-beoordeling en certificatiepraktijk.

De Europese “Blue Guide” geeft de bredere EU-context voor productregelgeving, conformiteitsbeoordeling, CE-markering en markttoezicht.