De Nieuwe Realiteit volgens IEC 60079-28:2025
In veel industriële installaties denken we bij mogelijke ontstekingsbronnen nog steeds eerst aan elektrische vonken, hete oppervlakken of mechanische wrijving. Maar de technologie ontwikkelt zich snel. In moderne installaties zien we steeds vaker lasermeet systemen, optische sensoren en glasvezelcommunicatie in procesinstallaties, tankparken en chemische fabrieken.
En precies daar ontstaat een minder bekende, maar zeer reële vraag:
Kan licht een explosie veroorzaken?
De internationale norm IEC 60079-28 (editie 2025) geeft hier een duidelijk antwoord op.
Licht als ontstekingsbron
De norm behandelt apparatuur die optische straling uitzendt in explosieve atmosferen, in het golflengtegebied van 380 nm tot 10 µm. Dat omvat vrijwel het volledige spectrum van zichtbaar licht, infrarood en een deel van het nabije UV-gebied.
Het risico zit niet zozeer in het licht zelf, maar in wat het met materialen en gassen kan doen.
De norm beschrijft drie relevante ontstekingsmechanismen.
1. Opwarming door absorptie
Wanneer optische straling wordt geabsorbeerd door een oppervlak of een stofdeeltje kan dit lokaal sterke opwarming veroorzaken. In een explosieve atmosfeer kan dat voldoende zijn om de ontstekingstemperatuur van het gas- of stofmengsel te bereiken.
Dit effect kan optreden bij:
sterke laserbundels
geconcentreerde lichtbundels
optische meetinstrumenten met focuspunten
2. Laser-geïnduceerde gasafbraak (plasma)
In uitzonderlijke situaties kan een krachtige laserbundel het gas zelf ioniseren. In het brandpunt ontstaat dan plasma en een schokgolf, die beide als ontstekingsbron kunnen fungeren.
Dit proces kan worden versterkt wanneer zich dicht bij het brandpunt een vast oppervlak bevindt.
3. Focuspunten in optische systemen
Optische systemen die licht bundelen tot een brandpunt in een gevarenzone kunnen lokaal extreem hoge energiedichtheden veroorzaken. Dat geldt bijvoorbeeld voor bepaalde optische analyse-instrumenten of lasersystemen.
Waar de norm specifiek op van toepassing is
IEC 60079-28 richt zich onder andere op:
laserapparatuur
glasvezelapparatuur
optische systemen die licht focussen in een gevarenzone
Denk bijvoorbeeld aan:
spectroscopische gasanalysers
optische niveaumeters
laserafstandmeters
fiber-optic meetsystemen
Deze systemen komen steeds vaker voor in chemie, energie-installaties, waterstofsystemen en raffinaderijen.
Wat opvallend genoeg buiten het toepassingsgebied valt
Niet elk optisch systeem valt automatisch onder deze norm.
Een aantal belangrijke uitzonderingen:
1. Klasse-1 lasers
Lasers die voldoen aan klasse 1 volgens IEC 60825-1
vallen voor veel EPL-toepassingen buiten de scope omdat hun energie te laag is om ontsteking te veroorzaken.
2. Passieve glasvezelkabels
Een gewone glasvezelkabel zonder actieve apparatuur wordt niet als ontstekingsbron gezien, mits deze volgens industriestandaarden is geïnstalleerd en mechanisch beschermd.
3. Volledig ingesloten optische straling
Wanneer de stralingsbron volledig is ingesloten in een geschikte Ex-behuizing, zoals:
Ex d vlamdicht
Ex p overdruk
Ex nR beperkt ademend
Ex t stofbescherming
kan het ontstekingsrisico effectief worden beheerst.
Een belangrijk principe
IEC 60079-28 is geen op zichzelf staande norm.
Het document is een aanvulling op de algemene eisen van IEC 60079-0.
Wanneer er een conflict bestaat tussen beide normen, heeft IEC 60079-28 voor optische straling voorrang.
Waarom deze norm steeds relevanter wordt
In moderne procesinstallaties neemt het gebruik van optische technologie exponentieel toe:
laser-gebaseerde gasdetectie
fiber-optic temperatuursystemen
optische procesanalysers
high-speed datacommunicatie via glasvezel
Deze systemen hebben grote voordelen: geen elektrische vonken, hoge nauwkeurigheid en lange afstanden.
Maar ze introduceren ook een nieuwe categorie ontstekingsbronnen waar traditionele ATEX-analyses niet altijd rekening mee houden.
En precies daarom bestaat IEC 60079-28.
Wanneer optische systemen worden toegepast in zones met explosierisico, moet de ontstekingsanalyse ook rekening houden met:
optische energiedichtheid
absorptie door oppervlakken of stof
focuspunten van optische systemen
laserklasse en bundel vermogen
Optische technologie lijkt veilig omdat er geen elektrische energie zichtbaar is. Maar in werkelijkheid kan licht — onder de juiste omstandigheden — net zo goed een ontstekingsbron zijn.