Kan een cyberincident uiteindelijk een ontstekingsbron activeren?
De Duitse regelgeving maakt die verbinding inmiddels expliciet. TRBS 1115 Teil 1 behandelt cybersecurity voor veiligheidsrelevante meet-, stuur- en regelvoorzieningen binnen de bedrijfsveiligheid. De technische regel is in januari 2026 opnieuw gewijzigd.
Ook de Europese Machineverordening (EU) 2023/1230 laat zien hoe sterk machineveiligheid en digitale integriteit naar elkaar toegroeien. De verordening houdt rekening met software als veiligheidscomponent en met fysieke én digitale wijzigingen die nieuwe gevaren kunnen veroorzaken of bestaande risico's kunnen vergroten. De verordening wordt van toepassing vanaf 20 januari 2027.
Voor explosieveiligheid blijft vervolgens een fundamenteel uitgangspunt gelden.
ATEX 153 verlangt dat explosierisico's worden beoordeeld en dat technische en organisatorische maatregelen worden getroffen om de vorming van explosieve atmosferen te voorkomen, ontsteking te vermijden en de gevolgen van een explosie te beperken. Deze maatregelen moeten opnieuw worden beoordeeld wanneer belangrijke veranderingen plaatsvinden.
Dat betekent dat bij moderne procesinstallaties niet alleen moet worden gevraagd:
Is deze beveiligingsfunctie aanwezig?
De belangrijkere vraag wordt:
Kan gedurende de gehele levensduur aantoonbaar worden vertrouwd op de functie waarop de explosieveiligheid is gebaseerd?
Daar raken ATEX, functionele veiligheid, automatisering, cybersecurity, onderhoud en Management of Change elkaar.
Een wijziging in software, netwerkarchitectuur, remote access, firmware, PLC-logica of een veiligheidsrelevante setwaarde kan daardoor meer zijn dan een automatiseringswijziging. Wanneer zo'n verandering invloed heeft op een maatregel waarop de beheersing van een explosierisico is gebaseerd, behoort ook die consequentie technisch te worden beoordeeld.
Daarmee verandert ook het gesprek op managementniveau.
Cybersecurity wordt dan niet uitsluitend een verantwoordelijkheid van IT. Explosieveiligheid behoort evenmin uitsluitend bij de ATEX-specialist. Engineering, operations, maintenance, OT-security en assetmanagement beheren gezamenlijk dezelfde veiligheidsketen.
De robuustheid van een moderne Ex-installatie wordt uiteindelijk niet alleen bepaald door de apparatuur die een ontsteking moet voorkomen, maar ook door de betrouwbaarheid en integriteit van de systemen die ervoor zorgen dat die apparatuur en het proces binnen hun veilige grenzen blijven functioneren.
Bronnen: Richtlijn 1999/92/EG (ATEX 153); IEC TS 60079-42:2019; Verordening (EU) 2023/1230 betreffende machines; BAuA, TRBS 1115 Teil 1 – Cybersicherheit für sicherheitsrelevante Mess-, Steuer- und Regeleinrichtungen.