De installatie is maar vijf meter verplaatst. Is de ATEX-zonering nog geldig?
“De installatie is ongewijzigd. We hebben hem alleen vijf meter opgeschoven.”
Precies in dat woord alleen kan het explosierisico verdwijnen uit beeld.
Een zone-indeling hoort niet uitsluitend bij een machine. Zij beschrijft waar en hoe vaak een explosieve atmosfeer kan ontstaan, op basis van de gevarenbron én de omgeving. Vijf meter verder kunnen ventilatie, verdunning en verspreiding anders zijn. Een wand, luchtinlaat, put, afvoer, overkapping of verkeersroute kan de uitkomst veranderen. Ook nieuwe ontstekingsbronnen, gewijzigde kabelroutes, aarding of interacties met een naburige installatie tellen mee.
Daarom is het antwoord niet automatisch “ongeldig”, maar ook zeker niet automatisch “nog geldig”. De verplaatsing moet als wijziging worden beoordeeld.
Het Nederlandse Arbeidsomstandighedenbesluit is hier concreet. Artikel 3.5c verlangt dat explosierisico’s vóór de arbeid én bij iedere belangrijke wijziging, uitbreiding of verbouwing van arbeidsplaats, arbeidsmiddelen of arbeidsproces worden beoordeeld en schriftelijk vastgelegd. Het explosieveiligheidsdocument moet de zone-indeling en de getroffen maatregelen onderbouwen. Of vijf meter in een specifieke situatie een “belangrijke wijziging” is, volgt dus niet uit de afstand maar uit het mogelijke effect op risico en beschermingsmaatregelen.
Een goede wijzigingsbeoordeling vergelijkt de oude en nieuwe situatie. Zijn de stof, bedrijfscondities en aard van de gevarenbron gelijk gebleven? Hoe is de ventilatie op de nieuwe positie? Kunnen dampen zich ophopen of naar een opening, put of ander gebied verplaatsen? Passen de apparatuurcategorie, temperatuurklasse en gasgroep nog bij de vastgestelde zone? En zijn installatie, potentiaalvereffening, kabelinvoeren en initiële inspectie opnieuw aantoonbaar op orde?
IEC 60079-10-1 ondersteunt de classificatie van gebieden met brandbare gassen en dampen. IEC 60079-14 behandelt ontwerp, selectie, installatie en initiële inspectie; IEC 60079-17 de inspectie en het onderhoud daarna. Zij geven technische invulling, terwijl het Arbobesluit de verplichting tot risicobeoordeling en documentatie draagt.
De juiste vraag na een verplaatsing is dus niet: “Hoeveel meter was het?” De juiste vraag is: “Welke aannames achter onze zonering zijn veranderd?”
Welke kleine verplaatsing heeft bij jullie ooit een onverwacht grote invloed op ventilatie of zonering gehad?
Bronnen
- Arbeidsomstandighedenbesluit, artikel 3.5c–3.5e — Overheid.nl
- Explosieve atmosfeer en explosieveiligheidsdocument — Arboportaal
- Nederlandse Arbeidsinspectie — explosieve atmosfeer
- IEC 60079-10-1:2020 — classificatie van gasgebieden
- IEC 60079-14:2024 — ontwerp, installatie en initiële inspectie
- IEC 60079-17:2023 — inspectie en onderhoud