De tank is leeg en buiten bedrijf. Waarom kan hij juist nu ontploffen?
“De tank is leeg. We gaan hem alleen openen voor onderhoud.”
Leeg is een processtatus. Gasvrij is een meetresultaat.
Na het aftappen kunnen brandbare dampen achterblijven in de dampruimte, in bezinksel, productresten, pakkingen of poreuze afzettingen. Tijdens openen en reinigen kunnen die stoffen opnieuw vrijkomen. Tegelijk verandert de atmosfeer: lucht stroomt naar binnen, inert gas kan verdwijnen en een mengsel kan juist door het explosieve bereik bewegen. Een tank die tijdens bedrijf veilig inert was, kan tijdens de overgang naar onderhoud dus tijdelijk risicovoller worden.
Daar komen nieuwe ontstekingsbronnen bij. Denk aan tijdelijk elektrisch materieel, statische ontlading, slijpen of lassen, maar ook aan een niet-passend meetinstrument. De onderhoudsfase is daarom geen onderbreking van het explosieveiligheidsbeleid; het is een aparte bedrijfstoestand die opnieuw beoordeeld moet worden.
In Nederland verplicht het Arbeidsomstandighedenbesluit de werkgever om het ontstaan en de duur van explosieve atmosferen, aanwezige ontstekingsbronnen, installaties, stoffen, processen en mogelijke gevolgen in samenhang te beoordelen. De voorkeursvolgorde is eerst het ontstaan van de explosieve atmosfeer voorkomen, daarna ontsteking vermijden en ten slotte de gevolgen beperken. Die beoordeling en maatregelen horen aantoonbaar terug te komen in het explosieveiligheidsdocument en de werkvoorbereiding.
Voor een tankstop betekent dat: de installatie aantoonbaar isoleren, de inhoud en mogelijke resten kennen, en een passende methode voor leegmaken, reinigen, ventileren, spoelen of inertiseren kiezen. Daarna wordt de atmosfeer op representatieve plaatsen gemeten op zuurstof, brandbare componenten en relevante toxische stoffen. Eén meting bij het mangat bewijst niet automatisch dat de hele tank veilig blijft. Veranderende werkzaamheden of omstandigheden kunnen herhaalde of continue bewaking nodig maken.
Pas wanneer de risicoanalyse, isolaties, meetstrategie, werkvergunning, toezicht en noodmaatregelen op elkaar aansluiten, kan werk worden vrijgegeven. De juiste grenswaarden en meetfrequentie volgen uit stoffen, werkzaamheden, bedrijfsprocedure en toepasselijke regelgeving; daarvoor bestaat geen universeel getal voor iedere tank.
De gevaarlijke aanname is niet dat een tank vol product risico geeft. Dat weet iedereen. De gevaarlijke aanname is dat leeg hetzelfde betekent als veilig.
Waar ligt bij jullie het formele beslismoment tussen “leeg”, “gasvrij gemeten” en “vrijgegeven voor werk”?
Bronnen
- Arbeidsomstandighedenbesluit, artikel 3.5c–3.5e — Overheid.nl
- Explosieveiligheid/ATEX — Arboportaal
- Explosieve atmosfeer en explosieveiligheidsdocument — Arboportaal
- Nederlandse Arbeidsinspectie — explosieve atmosfeer
- NEN-EN 1127-1:2019 — grondbegrippen en methodologie
- IEC 60079-10-1:2020 — classificatie van gasgebieden